Centrum Logopedyczne Instytutu Polonistyki Stosowanej

(Zakład Logopedii i Emisji Głosu, Gabinet Logopedyczny, Pomagisterskie Studium Logopedyczne)

Marzena Stępień

 

Jeśli widzę dalej, to tylko dlatego, że stoję na ramionach olbrzymów.

Isaac Newton

Tradycja, czyli skąd się wywodzimy

To, kim jesteśmy dziś i kim możemy stać się w przyszłości, w równej mierze wynika z wysiłków cały czas przez nas podejmowanych, jak i z ciężkiej pracy wykonanej dotychczas przez dawnych i obecnych pracowników i współpracowników naszej jednostki. Instytut Polonistyki Stosowanej został założony w 2007 roku, a w 2011 w wyniku przekształceń w strukturze Instytutu powstał Zakład Logopedii i Emisji Głosu. Centrum Logopedyczne Instytutu Polonistyki Stosowanej zostało natomiast powołane decyzją dyrektora IPS, prof. Stanisława Dubisza w 2015 roku jako wewnętrzne konsorcjum działające w obrębie Instytutu oraz składające się z trzech struktur: Zakładu Logopedii i Emisji Głosu, Gabinetu Logopedycznego oraz Pomagisterskiego Studium Logopedycznego.

Świętując jubileusz 10-lecia powstania Instytutu Polonistyki Stosowanej, warto przypomnieć, że mimo pozornie młodego wieku jest on bardzo silnie zakorzeniony w tradycji Wydziału Polonistyki i Uniwersytetu Warszawskiego. Historia niektórych jednostek, które wchodzą w jego skład, oraz programów studiów do dziś (choć rzecz jasna w zmienionym kształcie) w nim realizowanych jest bowiem znacznie dłuższa i sięga lat 70. XX wieku. Wówczas bowiem powstało Podyplomowe Studium Ortofonii Szkolnej, które w październiku 1974 roku przyjęło pierwszych 27 słuchaczy. Organizacyjnie i merytorycznie związane było ono z Zakładem Fonetyki, kierowanym przez prof. Stanisława Skorupkę, a kierownictwo Studium i realizację programu powierzono dr Irenie Styczek, która do dziś uznawana jest za jedną z najważniejszych postaci logopedii (jej projekt Badania mowy opisany w podręczniku Logopedia do dziś w zmodyfikowanej wersji stanowi trzon modelowej diagnozy logopedycznej, podobnie jak zasady i metody czy nawet materiał wyrazowy do badania słuchu fonematycznego).

Z czasem nazwa i profil kształcenia na studiach podyplomowych z logopedii uległy przekształceniom. W roku 1983 Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki zatwierdziło wniosek naszej uczelni o nadanie absolwentom tytułu logopedy dyplomowanego oraz zmianę nazwy Studium z podyplomowego na pomagisterskie, co do dziś wyróżnia nasze Studium spośród istniejących na innych uczelniach. W roku akademickim 1997/1998 Studium – jako pierwsze w Polsce – wprowadziło wykłady na temat dysfagii (trudności w połykaniu), które prowadził prof. Andrzej R. Halama z Wolnego Uniwersytetu w Brukseli. W ciągu ponad trzydziestu lat Pomagisterskie Studium Logopedyczne wykształciło ponad 2300 logopedów.

Od roku 1990 obowiązki kierownika sprawowali kolejno: dr M. Przybysz-Piwko (1990-2003), dr K. Szamburski (2003-2008), ponownie dr M. Przybysz-Piwko (2008-2010) i dr E. Wolańska (od 2010 – do chwili obecnej).

Choć już dr Irena Styczek dążyła do tego, aby zainteresować studentów polonistyki warszawskiej problematyką logopedii, to staraniem prof. J. Porayskiego-Pomsty, ówczesnego zastępcy dyrektora Instytutu Języka Polskiego, w roku 1998/1999 logopedia została wprowadzona do programu polonistycznych studiów dziennych jako podspecjalizacja w obrębie specjalizacji nauczycielskiej (od IV roku studiów, które realizowane wówczas były w systemie ciągłym, jednostopniowym). Program zajęć opracowali – pod kierownictwem prof. J. Porayskiego-Pomsty – doc. dr M. Przybysz-Piwko, mgr H. Rodak oraz dr K. Szamburski. Początkowo studenci podspecjalizacji odbywali zajęcia wspólnie ze słuchaczami I roku Pomagisterskiego Studium Logopedycznego, aby następnie w ciągu roku po obronie pracy magisterskiej napisać pracę dyplomową i uzyskać tytuł logopedy dyplomowanego. Była to forma przygotowania studentów specjalizacji nauczycielskiej do ukończenia w ciągu roku podyplomowych studiów logopedycznych bezpośrednio po uzyskaniu tytułu magistra filologii polskiej.

Jednocześnie prof. J. Porayski-Pomsta, wówczas prodziekan ds. studenckich, cały czas dążył do tego, aby logopedia stała się na filologii polskiej samodzielną specjalnością. Nastąpiło to w 2002/2003 roku, gdy 68 studentów rozpoczęło naukę w ramach pierwszych na naszej uczelni pięcioletnich jednolitych studiach logopedycznych, będących wyodrębnioną specjalnością na kierunku filologia polska. Jednocześnie powołany też został Zakładu Fonetyki i Logopedii w Instytucie Języka Polskiego jako jednostka stanowiąca zaplecze naukowo-dydaktyczne tej specjalności, której pierwszym kierownikiem została doc. dr M. Przybysz-Piwko. Niestety, w latach 2003-2007 nie prowadzono naboru na specjalność, a reaktywacja studiów logopedycznych nastąpiła w roku akademickim 2007/2008 decyzją ówczesnego dziekana Wydziału Polonistyki, prof. S. Dubisza, który dostrzegał i rozumiał potrzebę prowadzenia takiej formy kształcenia. Jak się później okazało, była to decyzja brzemienna w skutki – studia logopedyczne, choć w nieco innej już postaci – stały się na kolejne lata niezwykle istotnym elementem kształcenia na Wydziale Polonistyki i wszystko wskazuje na to, że nim pozostaną.

Od roku akademickiego 2007/2008, a więc w chwili, gdy powstawał Instytut Polonistyki Stosowanej, zaczął obowiązywać tzw. system boloński, który zakłada, że poza ściśle określonymi wyjątkami studia prowadzone są w systemie dwustopniowym, składającym się ze studiów I stopnia (licencjackich) i II stopnia (magisterskich) oraz III stopnia (doktoranckich). Zgodnie z przepisami, podział ten został także wprowadzony na reaktywowanej wówczas specjalności logopedia, realizowanej na studiach I i II stopnia.

Podczas rekrutacji na specjalność zastosowano procedurę, opracowaną i sprawdzoną na PSLog – kandydaci zdawali nie tylko egzamin z języka polskiego, wiedzy o literaturze i nauki o języku, ale także podlegali procedurze rozmowy kwalifikacyjnej, służącej ocenie predyspozycji kandydata do wykonywania zawodu logopedy. Zarówno koncepcja studiów na nowej specjalności, jak i założenia programowe powstały dzięki zaangażowaniu i pracy prof. J. Porayskiego-Pomsty oraz dr M. Przybysz-Piwko. Program oparto na minimum programowym filologii polskiej, a studenci mieli obowiązek zrealizowania nie tylko minimum programowego z przedmiotów literaturoznawczych i językoznawczych czy wchodzących w skład specjalizacji nauczycielskiej, lecz także z przedmiotów logopedycznych czy z medycznych podstaw logopedii. Specjalność cieszyła się dużym zainteresowaniem studentów, którzy docenili oferowane przez nią możliwości, a zarazem odważnie zmierzyli się z wyzwaniem dydaktycznym i organizacyjnym, jakie stanowiło de facto realizowanie programu, który kilka lat później stał się podstawą wyodrębnienia dwóch kierunków studiów: logopedii i polonistyki. Widząc to, władze wydziału pod kierownictwem prof. Stanisława Dubisza powołały komisję programową, która przygotowała program zupełnie nowego, interdyscyplinarnego kierunku studiów. W pracach komisji uczestniczyli pracownicy Uniwersytetu Warszawskiego ramię w ramię z pracownikami Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego: prof. J. Porayski-Pomsta (UW), prof. dr hab. n. med. K. Niemczyk (WUM), dr A. Domeracka-Kołodziej (WUM), doc. dr M. Przybysz-Piwko (UW), prof. Z. Zaron (UW) oraz dr K. Szamburski (UW). Program ten stał się podstawą wniosku, z którym Uniwersytet Warszawski i Warszawski Uniwersytet Medyczny wystąpiły do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego o powołanie unikatowego kierunku studiów Logopedia Ogólna i Kliniczna. 15 grudnia 2009 roku Uniwersytet Warszawski podpisał z Warszawskim Uniwersytetem Medycznym porozumienie w sprawie współpracy w zakresie wspólnego prowadzenia tego kierunku studiów. Od 2011/3012 roku studia LOiK prowadzone są w systemie bolońskim przez Instytut Polonistyki Stosowanej na Wydziale Polonistyki UW oraz Katedrę i Klinikę Otolaryngologii I Wydziału Lekarskiego WUM. W 2014 roku mury uczelni opuścili pierwsi absolwenci studiów licencjackich LOiK. Od chwili powstania Instytutu Polonistyki Stosowanej na specjalności logopedia oraz na kierunku logopedia ogólna i kliniczna stopień licencjata i magistra uzyskało łącznie ponad 500 osób.

Jak się szybko okazało, ukończenie specjalności nie tylko stawało się szansą na rozwój zawodowy, ale także na rozwijanie zainteresowań badawczych. Od w 2006/2007 roku, gdy pierwsi absolwenci ukończyli studia na specjalności logopedia z dyplomem uprawniającym do wykonywania zawodu nauczyciela języka polskiego i logopedy, powstają w naszym instytucie  również prace doktorskie poświęcone tym zagadnieniom. Od chwili powstania IPS pod kierunkiem prof. J. Porayskiego-Pomsty stopień doktora uzyskało 13 osób.

W 1980 roku na Wydziale Polonistyki rozpoczęła działalność Poradnia Logopedyczna PSLog, której kierownikiem była mgr Danuta Antos, polonistka i logopeda, współautorka poradnika Jak usuwać seplenienie i inne wady wymowy [1967]. Z końcem 1981 roku zaczęła działać Telefoniczna Poradnia Logopedyczna, w której dyżury bezinteresownie pełnili pracownicy wraz ze słuchaczami II roku PSLog (m.in. Hanna Lewandowska, M. Przybysz-Piwko, H. Rodak).

Warto podkreślić, że cechą charakterystyczną ludzi związanych z logopedią na UW było od zawsze dążenie do szeroko pojmowanej współpracy z innymi: do przygotowania programu PSLog zaproszono prof. Leona Kaczmarka oraz dr Genowefę Demel. W 1979 roku pierwszym opiekunem Koła Absolwentów PSLog, które dało początek działającej do dziś Sekcji Logopedycznej Towarzystwa Kultury Języka została zaś prof. Halina Mierzejewska, kierująca Pracownią Badań Mechanizmów Mowy Instytutu Języka Polskiego PAN, a wykłady na PSLog prowadził m.in. prof. Andrzej R. Halama z Wolnego Uniwersytetu w Brukseli. Członkowie sekcji aktywnie uczestniczą w odbywających się do dwa lata konferencjach naukowych, organizowanych wspólnie z PSLog i Zakładem Logopedii (a obecnie z Centrum Logopedycznym IPS), zarówno pomagając w ich organizacji, jak i wygłaszając referaty czy prowadząc warsztaty.

Ta tradycja jest podtrzymywana do dziś.

Współczesność, czyli kim jesteśmy

Przechodząc do współczesności, warto zwrócić uwagę na fakt, że logopedię na Uniwersytecie Warszawskim od początku tworzyli ludzie wywodzący się z różnych dziedzin badań: lingwistyki, medycyny czy pedagogiki. Ta różnorodność kierunków badań i doświadczeń, reprezentowana do dziś przez pracowników, współpracowników i doktorantów Centrum, jest naszą siłą i tym, co pozwala nam elastycznie oraz z otwartością reagować na nowe wyzwania. Świadczą o tym najlepiej tradycje naszego zakładu. W chwili, gdy powstawał IPS, w 2007 roku powołano do życia Zakład Logopedii i Komunikacji Językowej, którym kierowali kolejno prof. Zofia Zaron oraz prof. Józef Porayski-Pomsta. Następnie, w wyniku przekształceń struktury IPS, powstał Zakład Logopedii i Emisji Głosu, kierowany najpierw przez prof. Józefa Porayskiego-Pomstę, a następnie przez dr Marlenę Kurowską. W 2015 roku, decyzją prof. Stanisława Dubisza, dyrektora IPS, zostało powołane Centrum Logopedyczne jako wewnętrzne konsorcjum działające w obrębie Instytutu Polonistyki Stosowanej. W ramach Centrum funkcjonują trzy struktury: Zakład Logopedii i Emisji Głosu, Gabinet Logopedyczny oraz Pomagisterskie Studium Logopedyczne, a jego siedziba mieści się na II piętrze w budynku przy ul. Karowej 20. Wówczas dr Marlena Kurowska podjęła się zadania kierowania Gabinetem Logopedycznym, dr hab. Marzena Stępień przyjęła funkcję kierownika Zakładu decyzją dyrektora związaną zarazem z funkcją kierownika Centrum, a dr Ewa Wolańska podjęła się kontynuować kierowanie Pomagisterskim Studium Logopedycznym.

Do zadań Centrum Logopedycznego IPS należy:

a) prowadzenie badań w zakresie rozwoju i zaburzeń mowy dzieci, młodzieży i osób dorosłych, w tym w warunkach wielojęzyczności;

b) prowadzenie konsultacji w zakresie diagnozy i terapii logopedycznej;

c) jako część Instytutu Polonistyki i Wydziału Polonistyki: kształcenie studentów kierunku logopedia ogólna i kliniczna oraz studentów pomagisterskich studiów logopedycznych.

Ponieważ nie sposób na kilkunastu stronach opisać wszystkiego, co obecnie dzieje się w Centrum Logopedycznym, w kolejnych akapitach skupimy się zatem na wydarzeniach od roku akademickiego 2014/2015 (czyli od chwili, gdy Centrum rozpoczęło swoją działalność) do dziś, przyjmując ten przedział czasowy umownie za naszą współczesność. Kluczowe osiągnięcia pracowników i współpracowników Centrum w tym okresie koncentrują się wokół trzech głównych obszarów działań: pracy naukowej, popularyzacji nauki i organizacji dydaktyki.

W latach 2014-2017 pracownicy naszego zakładu opublikowali kilka monografii naukowych (w kolejności alfabetycznej według nazwisk autorów):

1) Olga Jauer-Niworowska, Zaburzenia mowy u osób z chorobą Parkinsona – nie tylko dyzartria Złożoność uwarunkowań trudności w komunikacji werbalnej (2016);

2) Anita Lorenc, Wymowa normatywna polskich samogłosek nosowych i spółgłoski bocznej (2016);

3) Marlena Kurowska, Kształtowanie się zachowań komunikacyjnych u dzieci z uszkodzeniami i/lub dysfunkcjami ośrodkowego układu nerwowego (2016);

4) Marlena Kurowska, Ewa Wolańska (red.), Metody i narzędzia diagnostyczne w logopedii (2015);

5) Józef Porayski-Pomsta, O rozwoju mowy dziecka dwa studia (2015);

6) Natalia Siudzińska, Formacje ekspresywne w języku polskim (na przykładzie wybranych pospolitych nazw osobowych, 2016);

7) Natalia Siudzińska, Marzena Stępień, Poradnik logopedyczny dla nauczycieli polonijnych pracujących z dziećmi w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (2015);

8) Marzena Stępień, Wyrażenia parentetyczne w strukturze wypowiedzi. Właściwości semantyczne, składniowe i prozodyczne (2014).

W okresie tym czworo naszych pracowników dr hab. Anita Lorenc, dr hab. Natalia Siudzińska, dr hab. Marzena Stępień oraz dr hab. Olga Jauer-Niworowska uzyskało stopień doktora habilitowanego, a prof. dr hab. Józef Porayski-Pomsta odebrał z rąk Prezydenta RP dokument potwierdzający nadanie tytułu profesorskiego.

Oprócz wyżej wymienionych monografii ukazały się również artykuły pracowników i doktorantów zakładu w czasopismach punktowanych oraz monografiach zbiorowych. Pracownicy ZLiEG byli także współautorami opracowań wieloautorskich oraz licznie uczestniczyli z referatami w konferencjach naukowych, w tym międzynarodowych.

Pracownicy zakładu realizują również projekty badawcze finansowane ze środków publicznych. W latach 2008-2011 dr hab. Marzena Stępień i dr hab. Natalia Siudzińska były wykonawcami w projekcie Synchroniczno-diachroniczne badania nad współczesnymi nazwami osobowymi (kierownicy projektu: prof. dr hab. Stanisław Dubisz, prof. UW dr hab. Zofia Zaron, nr projektu: N N104 207935, praca finansowana ze środków na naukę (MNiSW) w latach 2008-2011) i w jego ramach opracowały prawie 2 000 haseł słownikowych. Z kolei w latach 2013-2014 dr hab. Marzena Stępień prowadziła badania w ramach projektu Obserwatorium etyki słowa (kierownik projektu: dr hab. Anna Cegieła, nr projektu 34336/13/A2 (nr SZPON 09079/13; MKiDN)).

Obecnie (2015-2018) dr hab. Marzena Stępień kieruje projektem zespołowym Wyrażenia metatekstowe otwierające jedno miejsca składniowe dla innych wyrażeń (NCN, SONATA BIS, nr rejestracyjny 2014/14/E/HS200281).

W trzech kolejnych edycjach projektu, kierowanego przez prof. Stanisława Dubisza przy wsparciu dr Beaty Jędryki (więcej informacji na ten projektu w rozdziale o Zakładzie Komunikacji Językowej i Glottodydaktyki), a łączącego pracowników IPS z różnych zakładów i mającego na celu wsparcie metodyczne nauczycieli szkół polonijnych w USA, wykonawcami były dr hab. Natalia Siudzińska i dr hab. Marzena Stępień.

Dr Marlena Kurowska i dr hab. Natalia Siudzińska oraz kilkoro doktorantów naszego zakładu od 2017 roku bierze natomiast udział w projekcie Polska mówi (działania w podprojekcie Warszawa mówi), stanowiącym kontynuację badań przesiewowych mierzących poziom rozwoju mowy dzieci dwuletnich, a zapoczątkowanych w 2015 roku i nadal prowadzonych pod kierunkiem prof. Magdaleny Smoczyńskiej z Instytutu Badań Edukacyjnych.

W 2017 roku w konkursie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na finansowanie dużej infrastruktury badawczej otrzymaliśmy także dotację na zakup artykulografu (wniosek opracowały wspólnie oraz złożyły w 2016 dr hab. Anita Lorenc, dr hab. Marzena Stępień oraz mgr Joanna Zawadka, IA/SP/0065/2017). W chwili, gdy oddajemy do druku ten tom, procedura zakupu aparatury jest finalizowana.

Spośród ważnych osiągnięć naukowych i organizacyjnych wymienić trzeba także organizację trzech dużych konferencji: dwóch ogólnopolskich (2015 i 2017) i jednej międzynarodowej (2015). W 2015 roku odbyła się poświęcona tematyce logopedycznej ogólnopolska konferencja Metody i techniki terapii logopedycznej. Od teorii do praktyki, przygotowana przez pracowników zakładu wraz z Towarzystwem Kultury Języka. Drugą, międzynarodową konferencję slawistyczną POLYSLAV XIX: 19th Annual Meeting of Association of Slavists POLYSLAV, pracownicy zakładu współorganizowali w 2015 roku wraz z Zakładem Komunikacji Językowej i Glottodydaktyki oraz z pracownikami Instytutu Języka Polskiego i Instytutu Slawistyki Zachodniej i Południowej.

Ostatnim osiągnięciem zakładu jest XV Ogólnopolska Konferencja Logopedyczna Logopedia – tradycja i perspektywy rozwoju. W 40-lecie utworzenia studiów logopedycznych w Uniwersytecie Warszawskim, pamięci doc. dr Marii Przybysz-Piwko, która odbyła się w pomieszczeniach Centrum Logopedycznego IPS w dniach 29-30 września 2017. Uczestniczyli w niej naukowcy z różnych ośrodków badawczych z całej polski, a słuchaczami referatów prezentujących wyniki najnowszych badań oraz uczestnikami warsztatów służących rozwijaniu kompetencji zawodowych byli logopedzi pracujący w niemal całym województwie mazowieckim.

Ogólnopolskie konferencje naukowe poświęcone szeroko rozumianej problematyce logopedii organizowane są od 1996 roku przez PSLog (a obecnie przez Centrum Logopedyczne IPS) wspólnie z Sekcją Logopedyczną TKJ. Przez wiele lat za ich organizację odpowiadała nieżyjąca już pani doc. dr Maria Przybysz-Piwko, spirytus movens wielu ważnych inicjatyw w naszym zespole. Choć jej wśród nas zabrakło, tradycję konferencji pragniemy godnie kontynuować – w tym roku zadaniu temu nasz zespół sprostał przede wszystkim dzięki zaangażowaniu i ciężkiej pracy dr hab. Anity Lorenc i dr Ewy Wolańskiej, pod czujnym okiem prof. Porayskiego-Pomsty.

Niezwykle ważnym aspektem naszej pracy jest działalność dydaktyczna. Odpowiadając na potrzeby studentów, którzy chcieli studiów w głębszy sposób uwzględniających interdyscyplinarność logopedii, pracownicy naszego zespołu aktywnie tworzyli i modyfikowali program studiów na kierunku logopedia ogólna i kliniczna.

Podczas rekrutacji na LOiK zachowaliśmy procedurę sprawdzoną na PSLog i specjalności logopedia: kandydaci, którzy pokonali pierwszy etap dzięki wysokim wynikom z matury, następnie podlegają rozmowy kwalifikacyjnej, służącej ocenie ich predyspozycji do wykonywania zawodu logopedy. Przez lata procedura oceny została udoskonalona i zmodyfikowana, jednak jej i kluczowe elementy pozostały niezmienne. Uważnie wsłuchując się w głosy studentów, a także środowisk pozaakademickich, w tym pracodawców, władze IPS doszły do wniosku, że program LOiK na I stopniu wymaga modyfikacji. Uwzględniając głosy tych kandydatów na studia, studentów i absolwentów, którzy optowali za studiami logopedycznymi łączącymi przede wszystkim pogłębioną wiedzę z nauk lingwistycznych, medycznych i psychologiczno-pedagogicznych, wyodrębniono na kierunku LOiK I stopnia specjalność logopedia ogólna, prowadzoną wspólnie z WUM i dającą uprawnienia do wykonywania pracy nauczyciela logopedy. Z kolei przychylając się do próśb tych, którzy uważali za lepsze rozwiązanie studia łączące uprawnienia logopedy z uprawnieniami nauczyciela-polonisty, powołano drugą specjalność: logopedia szkolna i dydaktyka polonistyczna. Jej absolwenci będą mogli pracować także jako nauczyciel polonista w szkole podstawowej. Korzystając z okazji, zmodyfikowaliśmy także studia magisterskie, tak aby nasi studenci mieli więcej okazji do prowadzenia samodzielnych badań naukowych, zgodnie z wymaganiami nowych przepisów o kształceniu na studiach II stopnia.

Studia I stopnia na specjalności logopedia ogólna oraz studia II stopnia prowadzimy we współpracy z Warszawskim Uniwersytetem Medycznym, dzięki czemu obie nasze uczelnie mają w swej ofercie dydaktycznej na I i II stopniu kierunek, na którym kształcącą znakomicie wykwalifikowanych specjalistów-logopedów.

Na bardzo wysokim poziomie prowadzone są również praktyki logopedyczne organizowane przez dr hab. Natalię Siudzińską dla studentów kierunku logopedia ogólna i kliniczna. Są to jedne z najlepszych w Polsce praktyk zawodowych przygotowujących studentów do wykonywania zawodu logopedy, gdyż pozwalają one studentom sprawdzić oraz pogłębić swoją wiedzę i umiejętności w kontakcie z pacjentami cierpiącymi na różnorodne zaburzenia mowy.

Niezwykle istotna jest również działalność upowszechniająca naukę. Już tradycją jest, że nasi studenci z Naukowego Koła Logopedycznego, działającego od 2004 roku kolejno pod kierunkiem prof. J. Porayskiego-Pomsty, doc. dr Marii Przybysz-Piwko, a obecnie dr Marleny Kurowskiej, przy wsparciu ze strony pracowników i doktorantów naszego zakładu, przygotowują stanowisko podczas kolejnych edycji Pikniku Naukowego Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik, a także podczas dni związanych z obchodami jubileuszów naszej uczelni i wydziału. Oprócz aktywności naukowej (referaty, artykuły i warsztaty) studenci związani z kołem angażują się także we współpracę z warszawskimi poradniami logopedycznymi na Pradze i w Wilanowie, współorganizując tzw. dni darmowych diagnoz logopedycznych oraz biorąc udział w badaniach przesiewowych na terenie całego miasta.

Szczególnie ważną częścią naszej struktury w ramach Centrum jest Gabinet Logopedyczny, kierowany przez dr Marlenę Kurowską, który stanowi kontynuację tradycji Poradni Logopedycznej PSLog oraz Telefonicznej Poradni Logopedycznej. Choć prace nad stworzeniem odpowiednich regulacji prawnych, umożliwiających bezpieczne prowadzenie różnorakich działań naukowych, dydaktycznych, klinicznych i społecznych w ramach struktury Centrum wprawdzie jeszcze trwają, to dzięki inicjatywie dr Marleny Kurowskiej i dr hab. Olgi Jauer-Niworowskiej podejmowane są te działania, które już teraz są możliwe: pod koniec 2016 roku rozpoczęły się więc pierwsze spotkania klubu pacjentów, w gabinecie prowadzone są też pod okiem promotorów zajęcia, w czasie których magistranci mogą uczestniczyć w badaniach naukowych oraz działania w projekcie Polska mówi.

W latach 2015-2017, dzięki staraniom dyrektorów IPS – prof. Stanisława Dubisza, a następnie prof. Grzegorza P. Bąbiaka, którzy zatroszczyli się o środki konieczne do realizacji tego celu. przeprowadzone zostały prace remontowe w pomieszczeniach przy ul. Karowej 20. Wyremontowane i wyposażone w nowoczesny sprzęt zostały sale 212, 202 i 211, salę 210a połączono monitoringiem z salą 211. Oba pomieszczenia będą służyły: 210a jako Gabinet Logopedyczny, a 211 – jako sala dydaktyczna i sala praktyk logopedycznych. Sala 202a z kolei została dostosowana jako pomieszczenie do interdyscyplinarnych badań eksperymentalnych nad mową, a więc elementy wykończeniowe zostały dobrane tak, aby izolowały i skutecznie tłumiły te czynniki, które mogłyby doprowadzić do zakłóceń podczas prowadzonych eksperymentów. W Gabinecie Logopedycznym w sali 210a zostały zainstalowane kamery przemysłowe pozwalające nagrywać przebieg zajęć z pacjentami, a także zapewniające bezpieczeństwo i komfort pracy z osobami spoza UW.

Prace nad stworzeniem odpowiednich regulacji prawnych, umożliwiających bezpieczne prowadzenie różnorakich działań naukowych, dydaktycznych, klinicznych i społecznych w ramach struktury Centrum wprawdzie jeszcze trwają, ale dzięki inicjatywie dr Marleny Kurowskiej i dr Olgi Jauer-Niworowskiej pod koniec 2016 roku rozpoczęły się pierwsze spotkania klubu pacjentów.

Wysiłki naukowe, dydaktyczne i organizacyjne podejmowane przez pracowników naszej jednostki są doceniane zarówno przez władze instytutu, wydziału czy uczelni, jak i przez instytucje spoza tych jednostek. Oprócz nagród dyrektora, dziekana i rektora dwoje naszych pracowników otrzymało także inne wyróżnienia. W 2011 roku prof. Józef Porayski-Pomsta otrzymał Medal Złoty za Długoletnią Służbę. Odznaczenie to, ustanowione w 1938 roku, a przywrócone w 2007 roku, jest nadawane za wzorowe, wyjątkowo sumienne wykonywanie obowiązków wynikających z pracy zawodowej w służbie państwa. W 2016 roku dr hab. Marzena Stępień otrzymała stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców.

Nowoczesność, czyli dokąd zmierzamy

Truizmem jest stwierdzenie, że przeszłość znamy lepiej niż przyszłość, a stare ludowe powiedzenie uzupełnia je komentarzem, że jeśli ktoś chce rozśmieszyć Boga, powinien opowiedzieć mu o swoich planach. Na szczęście, przysłowia mają to do siebie, że lubią być wzajemnie sprzeczne: oto inne mówi bowiem o tym, że zwycięża ten, kto daleko mierzy. Taka perspektywa otwiera przed nami duże pole działania: odważnie i daleko patrząc w przyszłość, marzymy i kreślimy nasze plany. Zastanawiając się, jak wcielić je w życie, odwołujemy się do zdobytej już wiedzy, doświadczenia i do zdrowego rozsądku.

Jednym z większych wyzwań, jakie stoją nie tylko przed naszą jednostką, są zachodzące cały czas i na niespotykaną dotąd skalę bardzo szybkie zmiany społeczne. Co prawda, wg danych GUS (notatka przygotowana przez pracowników GUS na posiedzenie Sejmowej Komisji Polityki Senioralnej w dniu 19 lutego 2016): Polska nadal jest postrzegana w Europie jako kraj demograficznie młody, jednak od początku lat 90. ub. wieku przeciętny mieszkaniec Polski postarzał się o ponad 7 lat; wg tej samej prognozy GUS w 2050 roku odsetek osób w wieku powyżej 60 lat (obecnie wiek ten uznaje się za granicę wejścia w okres późnej dojrzałości) będzie wynosił ponad 40,4 %. Żyjemy więc coraz dłużej i musimy być przygotowani na związane z tym konsekwencje, a zarazem lekarzom udaje się ratować dzieci urodzone znacznie przed planowanym terminem porodu. Połączenie wpływu czynników środowiskowych z działaniem mechanizmów o podłożu biologicznym powoduje, że wiele osób rodzi się z różnego typu zaburzeniami czy niepełnosprawnością lub też trudności te rozwijają się u nich w późniejszym okresie życia. Jednocześnie dzięki osiągnięciom medycyny ludzie mogą przeżyć coraz groźniejsze choroby i zdarzenia. Choć doznane urazy, wrodzone i nabyte trudności i choroby być może nigdy nie pozwolą im osiągnąć pełni sprawności w różnych obszarach, ich życie nadal może być satysfakcjonujące, warte tego, by z niego nie rezygnować. Osobami, które mogą istotnie przyczynić się do osiągnięcia tego celu, są logopedzi.

Dlatego zamiast spocząć na laurach, staramy się cały czas wykraczać poza naszą strefę komfortu: uważnie obserwujemy zachodzące zmiany, rozważamy i sprawdzamy możliwości modyfikacji programów studiów zarówno dziennych, jak i podyplomowych czy doktoranckich, Prowadzimy badania naukowe w nowych kierunkach i rozwijamy współpracę zarówno z innymi ośrodkami badawczymi w Polsce, jak i za granicą. Wierzymy, że ważna jest współpraca z szeroko pojmowaną społecznością pozaakademicką, dlatego planujemy kolejne działania zachęcające ją do współpracy i sami chętnie do tej społeczności wychodzimy z różnymi inicjatywami. Współpracujemy z osobami z różnych środowisk, wychodząc naprzeciw potrzebom lokalnej społeczności w ramach inicjatyw podejmowanych w Gabinecie Logopedycznym, Klubie Pacjenta, działalności Naukowego Koła Logopedów.

Innym wyzwaniem, z którym się mierzymy, jest postępująca i nieunikniona cyfryzacja współczesnego świata, w tym humanistyki jako nauki. Odpowiadając na to wyzwanie, zabiegamy o środki na nowoczesne wyposażenie sal dydaktycznych i laboratoryjnych oraz na nową aparaturę badawczą, korzystamy z w badaniach z dorobku lingwistyki komputerowej i innych dziedzin z obszaru IT, a także projektujemy kolejne badania naukowe, uwzględniając możliwości, jakie daje nam technologia. Aby organizacyjnie sprostać wyzwaniom współczesnej nauki, planujemy także powołanie pracowni badawczych, a także – jeśli taka będzie wola studentów – kolejnych kół naukowych.

W naszej pracy staramy się pamiętać o tym, czego zgodnie uczyli nas nasi mistrzowie (choć niejednokrotnie wywodzili się przecież z tak różnych środowisk), a co ujęła w słowa nieżyjąca już pani doc. dr Maria Przybysz-Piwko, której pamięci dedykowaliśmy tegoroczną konferencję: Ludzie są aniołami bez skrzydeł. Tylko wspólnie, trzymając się za ręce, mogą wznieść się w powietrze.

Korzystając z okazji, składamy więc podziękowania wszystkim tym, dzięki którym Centrum i Instytut mogą istnieć w swym obecnym kształcie. Jeżeli nasza praca już dziś jest użyteczna dla innych, a kiedyś choć w części pozostanie taka również dla naszych następców, będziemy mogli powiedzieć, że osiągnęliśmy swój cel jako badacze, nauczyciele i po prostu – ludzie.

Pracownicy, współpracownicy i doktoranci

Centrum Logopedycznego IPS


⇦ WSTECZ